Czym jest Edukacja Zdrowotna?

Edukacja zdrowotna jest prawem każdego dziecka, tak jak nauka czytania i pisania. Umożliwia dziecku uzyskiwanie kompetencji do ochrony i doskonalenia zdrowia własnego oraz innych ludzi. Sprzyja:

• pozytywnej adaptacji do zmian rozwojowych i wyzwań codziennego życia oraz budowania zasobów dla zdrowia w dzieciństwie, młodości i w dalszych latach życia,

• zapobieganiu zaburzeniom i zachowaniom ryzykownym (np. używanie substancji psychoaktywnych, agresja) dla zdrowia i rozwoju; edukacja zdrowotna stanowi fundament dla szkolnego programu profilaktyki,

• przygotowaniu młodych ludzi do życia w gwałtownie zmieniającym się świecie, w którym istnieje wiele zagrożeń dla zdrowia i życia.

Systematyczna edukacja zdrowotna w szkole jest uważana za najbardziej opłacalną, długofalową inwestycję w zdrowie społeczeństwa.

 

Edukacja zdrowotna to:

-  Proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i innych ludzi4.

- Proces dydaktyczno-wychowawczy, w którym dzieci i młodzież uczą się jak żyć, aby:

− zachować i doskonalić zdrowie własne i innych ludzi oraz tworzyć środowisko sprzyjające zdrowiu,

− w przypadku wystąpienia choroby lub niepełnosprawności aktywnie uczestniczyć w jej leczeniu

lub rehabilitacji, radzić sobie i zmniejszać jej negatywne skutki.

 

Cele edukacji zdrowotnej w szkole

Celem edukacji zdrowotnej w szkole jest pomoc uczniom w:

-  Poznawaniu siebie, śledzeniu przebiegu swojego rozwoju, identyfikowaniu i rozwiązywaniu własnych problemów zdrowotnych („uczenie się o sobie”).

- Z rozumieniu, czym jest zdrowie, od czego zależy, dlaczego i jak należy o nie dbać.

- Rozwijaniu poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i innych ludzi.

-  Wzmacnianiu poczucia własnej wartości i wiary w swoje możliwości.

-  Rozwijaniu umiejętności osobistych i społecznych, sprzyjających dobremu samopoczuciu i pozytywnej adaptacji do zadań i wyzwań codziennego życia.

-  Przygotowaniu się do uczestnictwa w działaniach na rzecz zdrowia i tworzenia zdrowego środowiska w domu, szkole, miejscu pracy, społeczności lokalnej.

 

Podsumowanie

-  Edukacja zdrowotna jest prawem każdego dziecka i powinna być uwzględniona w jego edukacji szkolnej.

-  Jest ona złożonym procesem, obejmującym wiele celów, a nie tylko przekazywanie informacji.

-  Większość celów edukacji zdrowotnej to uczenie się o sobie i kształtowanie umiejętności twórczego, satysfakcjonującego życia w zdrowiu.

Trzeba zacząć jak najwcześniej – programy dla rodziców i wychowawców młodszych dzieci

W ramach profilaktyki uprzedzającej zaleca się upowszechnianie programów edukacyjnych

dla rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, a także dla nauczycieli przedszkoli i etapu edukacji wczesnoszkolnej.

Zachowania ryzykowne, manifestowane szczególnie przez nastolatki, nie pojawiają

się nagle w okresie dojrzewania lub tuż przed jego rozpoczęciem. Stanowią efekt długotrwałego

procesu, którego początki można zidentyfikować już we wczesnym okresie przedszkolnym. Są efektem długotrwałego procesu zapoczątkowanego we wczesnym dzieciństwie. Za etap pośredni

można uznać trudne zachowania obserwowane u wielu młodszych dzieci: 10–25% dzieci w wieku 3–9 lat wykazuje deficyty umiejętności psychologicznych i społecznych oraz stwarza kłopoty wychowawcze.

Trudne zachowania  to zachowania stanowiące wyzwanie dla samego dziecka i jego dorosłych opiekunów. Są źródłem frustracji rodziców i innych dorosłych, ale przede wszystkim utrudniają dziecku wchodzenie w normalne interakcje z rówieśnikami i dorosłymi i zaburzają proces uczenia się.

 

Do typowych trudnych zachowań należą:

• krzyk, płacz, rzucanie się na podłogę;

• rzucanie przedmiotami, uderzanie w ścianę lub meble;

• gryzienie i bicie rówieśników;

• zabieranie lub niszczenie zabawek;

• bicie, kopanie dorosłych opiekunów;

• uporczywe powtarzanie zasłyszanych wulgarnych wyrażeń;

• odmowa wykonywania poleceń;

• wędrowanie bez celu po pokoju lub klasie;

• izolowanie się, samotne zabawy pod stołem, w kącie lub za zasłoną;

• stereotypie: kręcenie włosów lub fragmentów ubrania, drapanie się, żucie zabawek.

 

Problemy emocjonalne, społeczne i trudne zachowania u młodszych dzieci są kluczowym

predyktorem późniejszych kłopotów z nauką, „wypadania ze szkoły”, sięgania po substancje psychoaktywne oraz zachowań antyspołecznych. Należy je więc uznać za czerwony sygnał”.

 

Większość dorosłych uważa, iż takie zachowania u maluchów są czymś naturalnym,

mieszczą się w normie rozwojowej, szczególnie do 3 roku życia, i z czasem dzieci same

z nich wyrastają. Wyniki badań stanowczo podważają podobne przekonania. 3–15% wykazuje

agresywne i aspołeczne zachowania po ukończeniu 3 lat do końca wieku przedszkolnego,

a połowa z tej grupy kontynuuje je aż do dorosłości. W wieku dojrzewania trudne zachowania zwykle przekształcają się w zachowania ryzykowne i antyspołeczne prowadzące do konfliktów z prawem.

Powstały u dziecka wzorzec zachowania utrwala się najczęściej do 8 roku życia

i później coraz trudniej jest go zmienić. Wiek 4–8 lat jest okresem największej plastyczności

i podatności na zmiany. Interwencje podejmowane w tym okresie dają wysoką gwarancję sukcesu.

Trudne zachowania mogą być sygnałem dolegliwości związanych z chorobą somatyczną.

Obserwujemy je także u dzieci autystycznych i chorych na epilepsję. Dłuższe utrzymywanie się i eskalacja agresywnych, autodestrukcyjnych lub izolacyjnych zachowań może wskazywać na podłoże inne niż środowiskowe, np. organiczne, i powinno skłonić rodziców do przeprowadzenia diagnozy klinicznej dziecka. Skuteczne posługiwanie się trudnymi zachowaniami hamuje lub blokuje uczenie się umiejętności życiowych niezbędnych w radzeniu sobie z własnymi emocjami

i w kontaktach z otoczeniem społecznym. Powstałe deficyty umiejętności będą utrudniać dziecku w przyszłości nawiązywanie relacji z rówieśnikami i dorosłymi spoza rodziny.

 

Wyuczony w domu nieprawidłowy wzorzec zachowania przenosi ono do przedszkola

i szkoły, co naraża je na odrzucenie. Koledzy i nauczyciele zwykle nie reagują tak jak rodzice i nie pozwalają się terroryzować groźbą krzyku lub bicia. Stosunkowo łatwo jest uzupełnić deficyty u młodszych dzieci poprzez systematyczny trening umiejętności prowadzony przez rodziców i nauczycieli.

Dziecko z deficytami umiejętności potrzebuje prostej instrukcji. Niepożądane zachowania

można wyeliminować tylko wówczas, gdy jasno przekażemy nasze oczekiwania i nauczymy zachowań i reakcji prawidłowych.

 

Do najważniejszych umiejętności społecznych u młodszych dzieci zalicza się:

• rozpoznawanie i artykułowanie emocji;

• kontrolowanie gniewu;

• empatię;

• umiejętność nawiązywania i podtrzymywania kontaktów, zawieranie przyjaźni;

• rozwiązywanie problemów interpersonalnych.

 

Chcąc zmniejszyć zapotrzebowanie na profilaktykę w szkołach ponadpodstawowych, trzeba wzmocnić oddziaływania wychowawcze wobec małych dzieci; nauczyć rodziców i wychowawców rozpoznawania niepokojących sygnałów, wygaszania nieprawidłowych zachowań i podejmowania aktywności wspierających rozwój emocjonalny i społeczny dziecka.

 

Eliminowanie trudnych zachowań wymaga konsekwentnych działań ze strony wszystkich dorosłych – rodziców i wychowawców – oraz współpracy. Niezbędne jest zwiększenie kompetencji dorosłych i wyposażenie ich w odpowiednie narzędzia i materiały.

Oferta profesjonalnych propozycji dla rodziców i wychowawców młodszych dzieci jest w Polsce niestety niewielka. Należy jednak tu wymienić program C. Sutton Jak sobie radzić z trudnymi

zachowaniami u dzieci oraz znany w Europie i dobrze oprzyrządowany program dla

sześciolatków Przyjaciele Zippiego.

 

LITERATURA:

Szymańska J. (2012), Programy profilaktyczne, ORE, Warszawa

Zapobieganie Depresji

 

ZAPOBIEGANIE DEPRESJI

 

Dorastanie może być ciekawym i ekscytującym etapem życia. Wiele się teraz dzieje - zarówno w Twoim otoczeniu, jak i w Tobie samym/samej. Codziennie czekają Cię wyzwania, przeżywasz piękne i trudne uczucia - czasem jednego dnia, w ciągu jednej godziny. Zdarza się jednak, że zły nastrój „dopada" Cię na dłużej i nie bardzo wiesz, jak sobie z tym poradzić. Jeśli uskarżasz się na okresy złego nastroju, spróbuj skorzystać z następujących wskazówek:

 

WYSYPIAJ SIĘ — Ważne jest zarówno to, jak śpisz, jak i miejsce, i czas spania. Najlepiej, gdyby pory zasypiania były regularne, i byś spał/spała co najmniej 7-8 godzin codziennie.

 

ZADBAJ O AKTYWNOŚĆ FIZYCZNĄ — Podczas wysiłku fizycznego Twój organizm wyzwala endorfiny, które poprawiają nastrój i działają uspokajająco. Najlepiej ruszać się razem z innymi ludźmi.

 

ROZWIJAJ SWOJE ZAINTERESOWANIA - Korzystaj z zajęć pozalekcyjnych, które sprawiają Ci radość, zaangażuj się w projekt lub wydarzenie, które naprawdę Ci się podoba.

 

UTRZYMUJ DOBRE RELACJE Z RÓŻNYMI LUDŹMI - Spotykaj się z przyjaciółmi, najlepiej spędzając czas na tym, co Was łączy. Zadzwoń do przyjaciółki lub zaproś ją na spacer, „żeby się po prostu wygadać". Pielęgnuj przynależność do grup, które są dla Ciebie ważne, rozmawiaj z godnymi zaufania dorosłymi o swoich kłopotach. Bliskie i szczere relacje pomagają czuć się dobrze ze sobą i w codziennym życiu.

 

SPRAWIAJ SOBIE I INNYM DROBNE PRZYJEMNOŚCI - Może to być spacer lub pójście na koncert, a nawet zjedzenie ciastka, jeśli może wprawić Cię w dobry nastrój.

 

SZUKAJ SKUTECZNYCH DLA CIEBIE SPOSOBÓW RADZENIA SOBIE ZE STRESEM - Może to być np. modlitwa, medytacja, pisanie pamiętnika lub wierszy, odpoczynek lub taniec.

 

Wszystkie te aktywności pomagają utrzymać dobre samopoczucie i wewnętrzną równowagę. Jeśli jednak zły nastrój utrzymuje się, a Ty:


 

·       Ciągle jesteś smutny/a, przygnębiony/a lub rozdrażniony/a

·       Ostatnio schudłeś/łaś, nie masz apetytu lub jesz zbyt wiele

·       Nie możesz spać lub śpisz zbyt długo

·       Nie masz sił, nic ci się nie chce

·       Odczuwasz różne bóle i dolegliwości w ciele

·       „Jest Ci ciągle jakoś tak źle..."

·       Nie cieszysz się tym, co jeszcze niedawno sprawiało Ci przyjemność

·       Masz kłopoty z koncentracją lub zapamiętywaniem Źle o sobie myślisz, nie lubisz siebie

 

Możesz cierpieć na depresję. Depresja to czwarty najpoważniejszy problem zdrowotny na świecie, cierpi na nią obecnie 5-10% młodych osób.

 

PAMIĘTAJ !

 

To zbyt poważny problem, by radzić sobie z nim na własną rękę. Prośba o radę to nie wstyd. Zwróć się do zaufanego nauczyciela, pedagoga lub psychologa szkolnego i powiedz o swoich odczuciach i obserwacjach. Oni będą wiedzieli, jak można Ci pomóc, żebyś znów mógł/mogła cieszyć się codziennym życiem. Nie jesteś sam/sama!

Fazy w rozwoju dzieci małych

 

W przypadku dzieci małych mówi się często o rozwoju ruchowym w kontekście powiązań

motoryki i funkcji poznawczych – rozwój psychoruchowy. Dlatego braki w rozwoju ruchowym

często sygnalizują opóźnienia w rozwoju poznawczym, emocjonalnym, społecznym. W pierwszych

miesiącach życia opóźnienia w rozwoju ruchowym to jedyny często sygnał nieprawidłowości

w rozwoju dziecka. Zaobserwowanie tych nieprawidłowości powinno skutkować pogłębioną

diagnozą lekarską i psychologiczną. Poniżej zostaną przytoczone etapy rozwojowe dla kilku

umiejętności jak podnoszenie główki, stanie, siedzenie – pozwoli to zaobserwować dziecko pod

tym kątem. Jeżeli widać duże odstępstwa od podanych poniżej norm, warto skonsultować się

z lekarzem, psychologiem, pedagogiem czy logopedą.

 

 

Podnoszenie główki

 

Wiek w miesiącach

Umiejętności, które dziecko powinno w danym wieku posiąść

1

Odrywanie noska od materaca, niskie unoszenie głowy

2

Unoszenie głowy pod kątem 45 stopni

3

Unoszenie głowy pod kątem 90 stopni trzymanie sztywnej głowy przez około jedną minutę podczas pionowego trzymania

4

Unoszenie głowy pod kątem 90 stopni, utrzymywanie sztywnej główki podczas pionowego trzymania

5

Unoszenie się na przedramionach, odwracanie głowy w kierunku bodźca

6

Swobodne odwracanie głowy w kierunku bodźca, utrzymywanie sztywnej

główki w pozycji pionowej

 

 

 

Umiejętność siedzenia

 

Wiek w miesiącach

Oczekiwane umiejętności

3

Pierwsze krótkie próby siedzenia z całkowitą pomocą opiekuna (warunek: dziecko utrzymuje sztywno główkę)

4

Dalsze doskonalenie umiejętności siedzenia z całkowitym podparciem i z pomocą opiekuna

5

Samodzielne siedzenie z podparciem

6

Samodzielne siedzenie bez podparcia

7

Samodzielne siedzenie bez podparcia, zdolność wykonywania ruchów w pozycji siedzącej

8

Samodzielne siadanie

 

 

 

Stanie

 

Wiek w miesiącach

Oczekiwane umiejętności

3

Pierwsze próby przyjmowania pozycji stojącej, dziecku udaje się na krótko usztywnić nogi w kolanach

4

Podtrzymywane pod pachy niemowlę opiera nóżki o podłoże i utrzymuje na nich ciężar ciała

5

Niemowlę doskonali umiejętność utrzymywania sztywno prostych nóżek

6

Podciągane za rączki przechodzi z pozycji leżącej lub siedzącej do stojącej, w pozycji stojącej podejmuje pierwsze próby stawiania kroczków

7

Dziecko samodzielnie stoi

8

Pierwsze próby samodzielnego wstawania po uchwyceniu się podpory i podciągnięciu

9

Dziecko doskonali umiejętność podnoszenia się, korzystając z niewielkiej podpory

10

Pierwsze próby samodzielnego podniesienia się z klęku lub raczkowania

 

 

 

Chodzenie

 

Wiek w miesiącach

Oczekiwane umiejętności

6

Pierwsze próby stawiania kroków podczas przytrzymywania pod pachy

7

Samodzielnie stanie z podparciem, próby wykonywania małych kroków

8

Doskonalenie sprawności zdobytych w siódmym miesiącu

9

Stawianie kroków z równoczesnym przytrzymywaniem się obiema rączkami np. brzegu łóżka

10

Chodzenie z prowadzeniem za obie rączki

11

Chodzenie z przesuwaniem przed sobą, jako podpory, np. krzesła

12- 14

Samodzielnie chodzenie

 

 

 

Etapy rozwoju dużej motoryki w drugim roku życia

 

 

Wiek w miesiącach

Oczekiwane umiejętności

12-13

Samodzielne chodzenie

13

Przysiadanie

16

Kopanie piłki

16- 17

Wspinanie się

17

Rzucanie piłki

16- 18

Bieganie

19- 20

Wchodzenie po schodach

21- 22

Pierwsze próby rozbierania się

22- 23

Podskakiwanie

21- 24

Pierwsze próby jazdy na rowerku

 

 

 

Etapy rozwoju małej motoryki w drugim roku życia

 

 

Wiek w miesiącach

Oczekiwane umiejętności

13–14

Doskonalenie chwytu pęsetkowego

13–15

13–15

Nieporadne posługiwanie się łyżką lub widelcem

Rysowanie znaczków, bazgranie

13–16

Picie z kubka

13–18

Wkładanie klocka do otworu w deseczce

13–17

Pierwsze próby samodzielnego mycia zębów

16–17

Budowanie wieży z 2 klocków

16–18

Budowanie wieży z 4 klocków

19

Budowanie wieży z 5 klocków

21

Budowanie konstrukcji na płaszczyźnie

21–22

Odkręcenie pokrywek

24

Budowanie wieży z 6 klocków

 

 

 

 

Rozwój mowy

 

Wiek

Oczekiwane umiejętności

2 miesiąc życia

Dziecko zaczyna produkować jednosylabowe dźwięki zwane głużeniem – aa, uuu, czasem połączenie samogłoski i spółgłoski, np. guuu

6 miesiąc życia

Dziecko powinnogaworzyć. Gaworzenie polega na łączeniu przez dziecko identycznych dźwięków w rodzaju bababa

 

1–2 rok życia

Okres wyrazu. Na ten okres przypada wielki postęp w rozwoju mowy. Wynika to przede wszystkim z poszerzania kręgu doświadczeń. Dziecko powinno wymawiać wyrazy. Dziecko używa właściwie wszystkich samogłosek

oprócz nosowych: ę, ą, oraz wymawia znaczną ilość spółgłosek: p, b, m, n, t, d, k, ś, ć

 

2–3 rok życia

Buduje pierwsze dwuwyrazowe zdania. Dziecko trzyletnie w zasadzie wymawia już wszystkie samogłoski, z wyjątkiem nosowych, i spółgłoski: Dziecko wymawia prawidłowo następujące głoski: a, o, e, y, u, i, ą, ę, p, m

oraz zmiękczenia (pi, bi, mi), f, w (fi, wi), t, d, n, l, ń (li), ś, ź, ć, k, g, (ki, gi), ch, j, ł

 

3–7 rok życia

Okres swoistej mowy dziecięcej:

Częstym zjawiskiem w wypowiedziach dziecka jest metateza, czyli przestawianie głosek, a nawet całych sylab („latana” zamiast „altana”). Zdarza się też zjawisko asymilacji, czyli upodobnienia („bebek”, zamiast „chlebek”). Innym zjawiskiem językowym dzieci w tym wieku jest kontaminacja, czyli budowanie wyrazów na zasadzie łączenia dwóch wyrazów w jeden  („pomasłować”). Pod koniec 4 roku życia pojawia się głoska r, wcześniej pomijana lub zastępowana innymi głoskami: l lub j. Około 4–5 roku życia pojawia się w wymowie dziecka szereg szumiący: sz, ż, cz, dż.

Dziecko 7-letnie powinno w zasadzie wymawiać wszystkie głoski

prawidłowo.

 

 

Bibliografia:

Cieszyńska J., Korendo M., Wczesna interwencja terapeutyczna, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2007.

 

Jak rodzic może sobie radzić ze stresem?

JAK RODZIC MOŻE RADZIĆ SOBIE ZE STRESEM?

 

Rozmawiaj i słuchaj

Komunikacja jest kluczem do wszystkich dobrych związków. Jeżeli nie będziesz prosić o to, czego potrzebujesz, prawdopodobnie tego nie dostaniesz. Jeśli nie będziesz mówić, co myślisz, poczujesz się sfrustrowana/y. Jeśli Ty i Twój partner nie będziecie otwarci na swoje potrzeby, będziecie niezadowoleni ze swojego związku. Jeśli nie będziesz się wsłuchiwać w potrzeby swoich dzieci, one mogą cierpieć.

 

Zorganizuj się

Zrób listę spraw, o których powinnaś/eś pamiętać.

 

Planuj z wyprzedzeniem

Rozpoznaj potencjalne stresujące momenty w ciągu dnia i zastanów się z wyprzedzeniem, jak możesz sobie z nimi poradzić.

 

Znajdź czas dla siebie

Upewnij się, że masz trochę czasu dla siebie – najlepiej każdego dnia. Ty również jesteś kimś ważnym. Jeśli masz naprawdę ciężki tydzień, obiecaj sobie, że zafundujesz sobie coś specjalnego.

 

Staraj się odprężyć

Znajdź sposoby, żeby się zrelaksować. Poćwicz, posłuchaj łagodnej muzyki, wypij filiżankę herbaty albo zrób cokolwiek innego, co pozwala Ci się odprężyć.

 

Pogratuluj sobie

Jeśli poradziłaś/łeś sobie z trudną sytuacją, masz prawo być z siebie dumna/y.

 

Staraj się patrzeć na życie optymistycznie

Koncentruj się na tym, co najbardziej lubisz w byciu rodzicem i na dobrych momentach swojego życia.

 

Pamiętaj, że stres jest zaraźliwy

Jeśli Twoje dzieci będą widziały ja denerwujesz się i złościsz za każdym razem, kiedy sprawy nie toczą się po Twojej myśli, to prawdopodobnie zaczną reagować podobnie na rozczarowania i trudności we własnym życiu.

 

Zwróć się o pomoc

To pozytywne, konstruktywne działanie, a nie oznaka słabości! Nie zakładaj, ze tylko dlatego, iż jesteś rodzicem, jesteś jedyną osobą, która może zaspokoić potrzeby Twojego dziecka. Pamiętaj też, że wielu rodziców decyduje się aby skorzystać z pomocy.

 

Informacje dodatkowe dla rodziców

 

Za podjęciem jak najwcześniej stymulacji rozwoju dzieci przemawiają następujące przesłanki :

 

- duża plastyczność CUN we wczesnym okresie rozwoju oraz związana z tym możliwość korelacji zaburzeń funkcji i kompensacji deficytów;

                            - możliwość zahamowania rozwoju wielu zaburzeń o postępującym przebiegu, a czasami nawet całkowitego zatrzymania dalszych niekorzystnych zmian;

- małe dzieci są bardziej podatne na stosowane wobec nich programy usprawniania i czynią szybsze postępy;

- ćwiczone postępy są u nich łatwiej generalizowane;

- uczenie małych dzieci jest łatwiejsze, gdyż wiele zaburzeń narasta z wiekiem i utrudnia terapię oraz edukację;

- rodzice małych dzieci mają więcej nadziei, sił, zapału  i wiary, dlatego są bardziej zaangażowani we współpracę ze specjalistami i we własny udział w terapii dziecka.