Specjalne potrzeby edukacyjne (SPE)

 

SPECJALNE POTRZEBY EDUKACYJNE (SPE)

 

Specjalne trudności w uczeniu się

- odnoszą się do uczniów z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi o zróżnicowanej etiologii, którzy wymagają zastosowania specjalnej organizacji procesu edukacyjnego.

Grupa ta obejmuje uczniów niewidomych, słabowidzących, niesłyszących, słabosłyszących, z chorobami przewlekłymi, z zaburzeniami psychicznymi, z niepełnosprawnością ruchową, z autyzmem, z upośledzeniem umysłowym, uczniów niedostosowanych społecznie, a także uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym, uzależnieniem lub z zaburzeniami zachowania.

 

Specyficzne trudności w uczeniu się

- odnoszą się do uczniów w normie intelektualnej, którzy mają trudności w przyswajaniu treści dydaktycznych, wynikające ze specyfiki ich funkcjonowania poznawczo- percepcyjnego (dysleksja, dysgrafia, dysortografia, dyskalkulia).

 

KSZTAŁCENIE UCZNIÓW ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

- to specjalistyczna usługa edukacyjna, oferowana uczniowi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, której jakość nie jest zależna od formy kształcenia. W zawiązku z tym każda placówka, przyjmująca dziecko z orzeczeniem lub opinia, powinna być przygotowana do zorganizowania kształcenia zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia/opinii.

Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu: dysleksja, dysortografia, dysgrafia – charakterystyka

 

Specyficzne trudności w uczeniu się odnoszą się do uczniów w normie intelektualnej, którzy mają trudności w przyswajaniu treści dydaktycznych, wynikające ze specyfiki ich funkcjonowania poznawczo-percepcyjnego.

O specyficznych trudnościach w pisaniu i czytaniu mówimy, gdy pojawiają się problemy w tych czynnościach uwarunkowane zaburzeniami funkcji poznawczych (wzrokowo-przestrzennych, słuchowo-językowych), ruchowych lub ich integracji i które nie wynikają z obniżenia sprawności intelektualnej, ani bezpośrednio z wad zmysłów lub zaniedbań dydaktyczno-środowiskowych.

Międzynarodowe Klasyfikacje Medyczne (ICD-10 oraz DSM-IV) określają, że 3-4% dzieci przejawia poważne zaburzenia o specyficznym charakterze w uczeniu się czytania, czemu zwykle towarzyszą trudności w opanowaniu poprawnej pisowni. Oznacza to, że w każdej klasie można spotkać 3-5 dzieci (10-15%) ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu o umiarkowanym nasileniu, w tym jedno dziecko (około 4%) z nasilonymi objawami trudności w uczeniu się czytania i pisania, czyli z tzw. głęboką dysleksją.

Dysleksja objawia się trudnościami w nauce czytania i pisania u dzieci, które nie powinny mieć z taką nauką problemów – są dobrze rozwinięte intelektualnie, nie mają żadnych poważnych wad wzroku i słuchu ani schorzeń neurologicznych, są otoczone w szkole prawidłową opieką dydaktyczną i nie są zaniedbane środowiskowo.

Przyczyny dysleksji nie zostały do tej pory dokładnie poznane, choć wykryto i opisano liczne cechy różniące dyslektyków od nie-dyslektyków, takie jak inny rozkład aktywności części mózgu w czasie wykonywania prostych zadań językowych. Wśród głównych przyczyn zaburzeń w procesie nauki czytania i pisania, najczęściej wymienia się kilka kategorii sprawczych:

  • minimalne uszkodzenia centralnego układu nerwowego z okresu ciąży i porodu czy też uszkodzenia nabyte we wczesnym dzieciństwie, głównie w pierwszych miesiącach życia,
  • dziedziczność,
  • opóźnienia w dojrzewaniu centralnego układu nerwowego, głównie funkcji uczestniczących w nauce czytania i pisania,
  • zaburzenia hormonalne w okresie rozwoju płodowego.

Prowadzone obserwacje i badania wykazują także, że ogromny wpływ na narastanie kłopotów z czytaniem i pisaniem ma zaniedbanie środowiskowe.

Termin dysleksja rozwojowa w szerokim ujęciu określa syndrom specyficznych trudności w uczeniu się czytania i pisania. Można w nim wyróżnić trzy węższe zakresy tych trudności, które mogą występować w sposób izolowany lub razem w różnych kombinacjach. I tak możemy wyróżnić:

 

Dysleksja

Termin ten jest rozumiany jako trudności w czytaniu, przejawiające się zaburzeniami tempa i techniki czytania, jak i stopnia rozumienia treści. Dysleksja polega na specyficznych trudnościach w opanowaniu umiejętności czytania. Zaburzenia tego typu rozpoznaje się u dziecka wówczas, gdy pomimo prawidłowego rozwoju intelektualnego ma ono trudności z opanowaniem umiejętności czytania i w tym zakresie znacznie odbiega zarówno od średniego poziomu klasy, jak i przeciętych umiejętności czytania osiąganych w jego wieku. Trudności w czytaniu mają jednak wyraźną tendencję do szybszego ustępowania niż w pisaniu.

 

 

Dysortografia

To określenie stosowane wobec trudności z opanowaniem poprawnej pisowni, pomimo dobrej znajomości zasad pisowni. U dzieci popełniających błędy ortograficzne i nieznających zasad pisowni trudno mówić o dysortografii. Natura popełnianych błędów zmienia się na różnych etapach szkolnej edukacji. Dzieci w młodszym wieku szkolnym oprócz mylenia i opuszczania pojedynczych liter lub ich całych grup zniekształcają zapis wyrazów w takim stopniu, że tracą one sens. W starszych klasach są to błędy nieco rzadsze, niemniej jednak występują. Do najczęstszych błędów wynikających z dysortografii należą:

- błędy typu „wzrokowego”: mylenie liter podobnych, różniących się położeniem w stosunku do osi poziomej (g - d) i pionowej (d - b), mylenie liter małych i dużych (P - R) oraz opuszczanie znaków diakrytycznych (ą, ę),

- błędy typu „słuchowego”: błędy w zmiękczeniach, w podziale wyrazów na sylaby, dodawanie i opuszczanie liter (zwłaszcza końcówek wyrazów), mylenie odpowiedników głosek słuchowo podobnych (czy - ci),

- zaburzenia słuchu fonematycznego, w tym analizy i syntezy słuchowej: opuszczanie liter i sylab, błędne różnicowanie ą - on - om, ę - en - em, mylenie rz – sz.

Podobne problemy mogą występować również podczas nauki języków obcych, w których występuje duża rozbieżność miedzy wymową a pisownią wyrazów oraz między ilością głosek a odpowiadających im liter.

 

Dysgrafia

To określenie problemów związanych z niskim poziomem graficznym pisma (potocznie mówimy, że dziecko brzydko pisze). Litery pisane przez dziecko są koślawe, różnej wielkości i często znajdują się na niewłaściwej wysokości.

Sprawne pisanie wymaga dużych umiejętności manualnych, precyzji ruchów ręki oraz dobrej koordynacji wzrokowo-ruchowej. Powodem trudności w realizowaniu płynnych ruchów pisarskich są zaburzenia w trakcie przekazywania impulsu z centralnego układu nerwowego do odpowiednich grup mięśni.

Zapis o charakterze dysgraficznym charakteryzuje się niedokładnością w odtwarzaniu liter oraz ich połączeń, złymi proporcjami liter w wyrazie, brakiem zachowania odpowiednich odstępów między wyrazami. Obserwuje się również brak równomiernego i jednolitego położenia pisma oraz niepoprawne zagęszczenie liter. W skrajnych przypadkach dysgrafii właściwie zupełnie niemożliwe jest odczytanie zapisanego tekstu, co więcej, nie potrafi tego zrobić nawet sam uczeń. Stąd pojawiające się w opiniach psychologiczno-pedagogicznych zalecenie korzystania z komputera.

 

Informacje dodatkowe dla rodziców

 

Za podjęciem jak najwcześniej stymulacji rozwoju dzieci przemawiają następujące przesłanki :

 

- duża plastyczność CUN we wczesnym okresie rozwoju oraz związana z tym możliwość korelacji zaburzeń funkcji i kompensacji deficytów;

                            - możliwość zahamowania rozwoju wielu zaburzeń o postępującym przebiegu, a czasami nawet całkowitego zatrzymania dalszych niekorzystnych zmian;

- małe dzieci są bardziej podatne na stosowane wobec nich programy usprawniania i czynią szybsze postępy;

- ćwiczone postępy są u nich łatwiej generalizowane;

- uczenie małych dzieci jest łatwiejsze, gdyż wiele zaburzeń narasta z wiekiem i utrudnia terapię oraz edukację;

- rodzice małych dzieci mają więcej nadziei, sił, zapału  i wiary, dlatego są bardziej zaangażowani we współpracę ze specjalistami i we własny udział w terapii dziecka.